Sürekli Kontrol Etme İhtiyacı: Ocağı Kapattım mı, Kapıyı Kilitledim mi?

Evden çıkarken kapıyı kilitlediğimi bildiğim halde içimde bir ses “Ya kilitlemediysem?” diyor. Mutfaktan çıkıyorum, ocağı kapattığımı hatırlıyorum ama yine de geri dönüp kontrol ediyorum. Bazen bu yetmiyor; bu sefer çamaşır makinesi, sonra kombi, sonra başka bir şey…

Bu yazıyı yazma sebebim tam olarak bu. Çünkü bu durumu yaşayan çok fazla insan var ve çoğumuz bunun adını bilmiyoruz.

Sürekli Kontrol Etme Nedir?

Sürekli kontrol etme; kişinin emin olmasına rağmen, içindeki huzursuzluğu bastırmak için aynı şeyi tekrar tekrar kontrol etmesi durumudur. Buradaki önemli nokta şudur, sorun unutmak değil, emin olamamak hissidir. Yani aslında:

• Beyin “Evet, kapattın” der.
• Ama içten gelen bir kaygı “Ya yanlış hatırlıyorsan?” diye fısıldar.
• Ve kişi bu huzursuzluğu azaltmak için geri dönüp kontrol eder.

Bu Durum Normal mi, Yoksa Bir Rahatsızlık mı?

Bu soru en çok sorulan soru. Cevabı ise net ama sakin!

• Herkeste ara sıra olabilir.
• Ama sıklaşırsa dikkat edilmesi gerekir.

Eğer:

• Aynı anda birden fazla şeyi kontrol ediyorsan
• Evden çıkmak uzun sürüyorsa
• Kontrol etmezsen yoğun bir huzursuzluk hissediyorsan

bu durum genellikle kaygı temelli bir kontrol etme alışkanlığına işaret eder. Bazı kişilerde bu durum, Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) belirtilerinin hafif ya da orta düzey bir hali olabilir. Bu, korkulacak bir şey değildir; erken fark edilirse çok iyi yönetilir.

Kontrol Ettikçe Neden Daha Kötü Oluyor?

İşin ilginç tarafı şu, her kontrol ediş, beynin bu davranışı öğrenmesine neden olur. Yani beyin şunu kaydeder: “Rahatlamak istiyorsan, tekrar kontrol et.” Bu da bir döngü oluşturur:

• Şüphe gelir
• Kaygı yükselir
• Kontrol edilir
• Kısa süreli rahatlama olur
• Bir süre sonra şüphe daha güçlü geri gelir

Bu yüzden sorun kontrol edilmesi değil, kontrolün alışkanlığa dönüşmesidir.

Sürekli Kontrol Etme Nasıl Azalır?

1. Bilinçli Kontrol Yapmayı Öğrenmek

Kontrol ederken otomatik davranmak yerine şunu yap.

1. Ocağa bak
2. Düğmeye dokun
3. İçinden ya da sesli şekilde şunu söyle: “Şu an ocağı kapatıyorum.”

Bu yöntem beynin “hatırlama” kısmını güçlendirir.

2. Kendine Kontrol Sınırı Koymak

Örneğin:

Kapı → 1 kez

Ocak → 1 kez

İkinci kez geri dönme isteği geldiğinde şunu bil, bu bir tehlike değil, sadece kaygı. Kaygı kontrol etmezsen bir süre sonra kendiliğinden düşer.

3. Kaygıyla Savaşmamak

Kaygıyı yok etmeye çalışmak yerine şunu de: “Şu an kaygılıyım ama bu geçecek.” Çünkü kaygı:

• Zararlı değildir
• Kalıcı değildir
• Kontrol edilmezse zamanla azalır

4. Yalnız Kalmamak

Bu durumu; ailenle, güvendiğin biriyle veya bir uzmana paylaşmak, düşündüğünden çok daha etkilidir. Bu tür durumlar tek başına taşınmak zorunda değildir.

Şunu Bilmek Çok Önemli!

Sürekli kontrol eden insanlar dikkatsiz değil, tam tersine fazla sorumluluk hisseden insanlardır.

Bu durum:

• Zayıflık değildir
• Gariplik değildir

Çözümü olmayan bir şey değildir. Doğru yaklaşımla, sabırla ve destekle kontrol etme ihtiyacı belirgin şekilde azalır.